Mimarlığın demokratikleşme için bir araç haline gelmesi gerektiğini savunan Shigeru Ban, deneysel çalışmalarıyla da mesleki pratiğe katkılar sağlıyor.

1957 doğumlu Japon mimar Shigeru Ban özellikle doğal afetlerde zarar görmüş bölgelerde inşa ettiği geçici afet konutlarıyla tanınıyor. Geri dönüşümlü mukavva tüplerle tasarladığı konutlar, mimarlık alanındaki yenilikçi malzeme kullanımı ve mesleki formasyonunu insan odaklı bir bakış açısıyla değerlendirmesiyle mimara 2014 yılında Pritzker Ödülü’nü de getirdi. İnsanları doğal afetlerin değil, binaların öldürdüğü vurgusunu tekrarlayan Ban, felaketlerin de insan kaynaklı olduğuna dikkat çekiyor. Shigeru Ban 1999 Gölcük Depremi sonrasında Türkiye’de de çalışmıştı.

Ban, mimarlığın en başından beri krallara, dine ya da bir takım ayrıcalıklı sınıflara hizmet ettiğini ancak bugün bu algının değişmesi gerektiğini ve mimarın yüzünü topluma dönmesi gerektiğini vurguluyor. Ban’a göre mimarlık ortamı bugün ikiye bölünmüş durumda. Kenti arka planda inşa eden yatırımcılar ile bu akıma prestijli projelerle destek olan mimari uygulamalar ve toplumsallığı merkeze yerleştiren daha küçük ölçekli projeler bu ayrımın iki ucunu oluşturuyor.

pav

Mimarlık eğitimini Cooper Union Mimarlık Okulu’nda tamamlayan Shigeru Ban burada New York Beşlisi’nden John Hejduk’la çalışma fırsatı yakaladı. Deneysel üretimleriyle öne çıkan Hejduk’un bu yaklaşımı Ban’ın mesleki bakış açısında da katkı sağlamış olsa gerek. “Görünmeyen strüktürler” tasarlamaya kafa yoran mimar, malzeme ve strüktür performansını test etmeye yönelik üretimler gerçekleştiriyor. “Kağıttan da bina mı olurmuş canım!” tepkisini yerle bir ediyor. 2000 yılında Hanover’da düzenelen Expo’da gerçekleştirdiği Japon Pavyonu, kağıt strüktürle tasarlanmıştı. Sergi sonrasındaysa tümüyle geri dönüştürüldü.

2008’de gerçekleşen Siçuan Depremi’nin ardından Japon ve Çin üniversitelerinin ortaklaşa yürüttükleri okul projelerinde Shigeru Ban, kağıt strüktürlerle Çin’in Çengdu kentinde geçici bir okul binası tasarladı. Geri dönüştürülebilir, ekonomik ve hızlı kurulabilir bir yöntem olarak kağıt kullanmak bölge çocuklarının acil okul ihtiyacına cevap vermiş. Gönüllü bir ekip tarafından inşa edilen okul hem Çin’in ilk kağıt strüktürlü binası hem de deprem bölgesinde inşa edilmiş ilk geçici büyük okul projesi olma özelliğini taşıyor.

2

Shigeru Ban kağıttan yaptığı küçük ölçekli afet yapılarının yanı sıra ahşabı da etkin bir yapı malzemesi olarak kullanıyor. İsviçre’nin Zürih kentinde bulunan Tamedia ofis binası, tümüyle ahşap bir strüktürle kurgulanmış. Taşıyıcıların her bir detayının okunduğu bina şeffaflığıyla dikkat çekiyor. Düşük karbon salınımı ve tamamen yenilenebilir bir malzeme olmasıyla ahşap, yedi katlı binanın ana malzemesini oluşturuyor. Yıkılan eski binanın izleri üzerine inşa edilen yapı, cam yüzeyleriyle de kentle kuvvetli bir ilişki kuruyor. Ofisle sokak arasında bulunan şeffaf tampon bölge, hem katlar arasındaki dikey sirkülasyonu sağlıyor hem açılır kapanır camlarla çalışanların dış mekanla buluştuğu alanlar olarak işliyor.

3