Günümüzde sıra dışı görünümleri ve ilginç hikayeleriyle ön plana çıkan çok sayıda spor kompleksi bulunuyor. Kimi yapılarda özellikle sembolik öğeler vurgulanırken, kimi örneklerde karmaşık işlev örüntüsünden gelen bir form anlayışı hakim.

Spor yapıları, Antik Yunan’dan günümüze kadar hiç değişmeden toplumsal yaşamın önemli birer parçası olarak yerini aldı. Bu yapıların büyük kütlesel formları onların kentsel doku içerisinde birer nirengi noktası gibi algılanmalarına ve hatta çoğu zaman bulundukları bölgenin sembolleri haline gelmelerine neden olur. En büyük kamusal alanlar olarak tariflenen bu yapıların evrensel bir anlayışla tasarlanma gerekliliği onları tüm mimari projelerin ötesinde ayrıcalıklı da kılıyor. Günümüzde sıra dışı görünümleri ve ilginç hikayeleriyle ön plana çıkan çok sayıda spor kompleksi bulunuyor. Kimi yapılarda özellikle sembolik öğeler vurgulanırken, kimi örneklerde karmaşık işlev örüntüsünden gelen bir form anlayışı hakim.

Spor Yapıları

Berlin Olimpiyat Stadyumu
Spor yapıları arasında ele alacağımız ilk örnek 1936’da inşası tamamlanan Berlin Olimpiyat Stadyumu. Diğer ismiyle Berlin Olympiastadion ’un inşaasına 1934 yılında başlanmış ve iki yıl süren yoğun bir yapım sürecinin sonunda 1 Ağustos 1936’ da tamamlanmış. 74 bin 228 seyirci kapasiteli bu spor yapısı, ABD ‘li atlet Jesse Owens’ ın 4 altın madalya kazandığı tarihi başarıya da mekan olmuş[1;2].

Eski eser niteliğindeki Berlin Olimpiyat Stadyumu yaklaşık 40 yıl boyunca birçok spor müsabakasına ev sahipliği yaptıktan sonra 1974 ve 2000 ‘de başlayıp 2004 ‘de sona eren iki yenileme geçirmiş [2]. Stadyumun projelendirme sürecinde tarihsel bölgenin korunması amacıyla dikkatli bir modernizasyon ve çok fonksiyonlu kullanıma yönelik problemler temel tasarım kriterleri olarak ele alınmış ve bu bağlamda bir senteze varılmışt[3]. Boyuna aksı 105 metre, enine aksı ise 68 metre elips şeklinde olan yapının yenilenme sürecinde 1936 yılında Werner March ’ın tasarlamış olduğu master plan esas alınmış ve mimar Friedrich Wilhelm Krahe tarafından yapının kalitesini vurgulayan yeni planlar önerilmiş. Bu plan çözümlemelerinde tüm gerekli eklemeler stadyumun zarif görünümünü bozmayacak şekilde dış kısma ve yerin altına alınmış. [1;3].

Spor Yapıları2

Stadyumun yenilenmesi sürecinde ilk olarak beton yapının hasarlı bölgeleri belirlenmiş ve onarılmış. Daha sonra üst ve alt katmanların tamamı yeniden modifiye edilmiş ve uzay kafes konstrüksiyona sahip çatı inşa edilmiş. Ayrıca yenileme projesi kapsamında atletik ve teknik alanların modernizasyonu, VIP salonu ve dinlenme alanları inşaatı, 630 araçlık yer altı park alanı için sirkülasyon ve teknik gereklilikleri destekleyen alanlar, bir giriş tüneli, ana teknik ve bakım tesisi, 100 metrelik bir yolu olan ısınma salonu yapılmıştır. Cephelerdeki tadilatlarda ise kireçtaşı ve traverten kaplı kolonlar için özel koruma çalışmaları yapılmış.

Viyana Buz Sporları Merkezi
Önemli spor yapılarından bir diğeri olan Viyana’ daki Buz Sporları Merkezi ise Berger+Parkkinen Mimarlık imzasını taşıyor. Toplam kapalı alanı 40.300 m² olan büyük arenada 7000 kişilik tribünü olan bir hokey alanı ve 3000 kişilik seyirci kapasiteli eğitim amaçlı iki kayak ringi bulunuyor. Ayrıca sekiz ayrı bowling oyun hattı ve 255 araç kapasiteli kapalı otopark yer alıyor[4]. Buz Sporları Merkezi cam cephesinin yarattığı şeffaf etkiyle ziyaretçiler üzerinde davetkar bir izlenim bırakıyor. Dışarıdan bakıldığında çatının üç büyük parçadan oluşan konstrüksiyonu içerisindeki buz pistlerinin varlığını hissettiriyor. Yapının kütlesel formu ise spor etkinliklerinin binanın neresinde yapıldığının ipuçlarını veren bakış açısına sahip “mimari gezinti” için cömert bir alan oluşturur. Işık, şeffaflık malzeme sürekliliği olan mekan anlayışıyla farklı lanlarda bireysel atmosferler yaratılmış. Restoran, kamusal alanlar, “Altın Klüp” ve “Gök Salonu” nun formları net ve temiz bir plan düzenlemesiyle birbirleriyle uygun kullanım ilişkileri kurulacak şekilde konumlandırılmış. Yapının mimarisi stadyumun dışından içine ve içinden de kamusal alanlara serbest biçimde kesintisiz görüş imkanı sunar. Bu mimari anlayış sayesinde dış ve iç mekanın görsel ilişkisini yaya yolu güçlendirerek birbirleri arasında yumuşak bir geçiş sağlanmış. Tüm bu proje çözümlemelerinin bir sonucu olarak Buz Sporları Merkezi içe dönük çalışan bir makine gibi değil, kentsel bağlamda aktif ve açık bir mimari öge olarak yerini alıyor [4].

Spor Yapıları1

İsviçre Federal Enstitüsü (ETH) Spor Merkezi
Dietrich-Untertrifaller Mimarlık tarafından projelendirilmiş olan ve 2010 yılında tamamlanan Zürih’teki İsviçre Federal Enstitüsü (ETH)’ne ait yeni spor merkezi ilginç mimarisiyle dikkat çeken önemli spor yapılarından bir diğeridir. Binanın düz formu eğimli araziye yumuşak biçimde gömülerek peyzajı vurgular ve tek bir geniş cephesiyle dikkat çeker. Cephenin arkasındaki fuaye ise ziyaretçilere manzarayı cömertçe sunarak büyüleyici bir deneyim yaşatır [5]. Yapının 10,374 m² ’lik toplam alanı içerisinde spor eğitimleri, eğlence ve hatta büyük etkinlikler için davetkar bir atmosfer yaratılmış. Projenin konsepti daha çok zeminin altındaki triatlon holünün büyük küp biçimindeki formunun dışa yansıması şeklindedir. Çok katlı rekreasyon alanlarına bitişik olan odalar ve diğer kullanımlara erişim için bir hol tasarlanmış. Holün üzerindeki çatı oditoryum ve fuaye boyunca devam eder. Bu çatı topografya içerisinde bu şekilde kaybolur ve alt kısmında farklı spor etkinliklere imkan veren geniş boyutlarda bir alan bulunur. Binanın güney cephesindeki sağlık merkezi, kardio ve jimnastik için ise düşey mekan yapılanması sözkonusudur. Yapının dış, iç ve bölgesel formu mimari anlamda sürprizlerle dolu farklı plan çözümlemelerini içeriyor [5]. ETH Kampüsü’ nden Käferberg dağının etrafını saran ormanlarındaki koşu ve yürüyüş amaçlı rekreasyon alanlarına kuzey tarafından geçilerek ulaşılabiliyor. Doğaya saygılı bu yerleşim biçimi aynı zamanda öğretim üyelerinin spor tesisine ulaşmak için egzersiz yapmalarını da sağlıyor [5].

Atatürk Olimpiyat Stadı

Türk Telekom Arena
Atatürk Olimpiyat Stadı’ndan sonra Türkiye ‘nin ikinci en yüksek kapasiteli stadyumu olan Türk Telekom Arena diğer bir adıyla Ali Sami Yen Spor Kompleksi, Almanya-Stuttgart kökenli Mimar Mete Arat yönetiminde Arat-Siegel + Partner bürosunun koordine ettiği bir konsorsiyum tarafından planlanmış. 2011 yılında Stadium Business Awards tarafından “Yılın Stadı” ve “Yılın Yeni Stadı” dallarında aday gösterilen yapının projelendirilmesinde FIFA kriterlerine uygun saha ve ölçüleri, tribünlerin yerleşimi, uluslararası maçlarda gerekli hacimler, medya çalışma alanları, seyircilerin konfor koşulları ve trafik bağlantıları gibi bazı değişmez işlev esaslarının mutlaka yerine getirilmesi ön planda tutulmuş. Bu proje enine ekseni 190 metre, boyuna ekseni 228 metre olan elips şeklinde bir plana sahiptir. Yapının tamamı beş üst ve dört yeraltı olmak üzere dokuz kattan oluşuyor. 52 bin 650 kişi kapasiteli tribünler, alt ve üst tribün olarak ikiye ayrılmış ve tribünlerin her yerinden sahanın optimum şekilde görünmesi sağlanmıştır. İki tribün kısmı arasında 157 adet loca, VIP alanları, 193 kişi kapasiteli basın tribünü ve 150 kişilik basın çalışma salonu, stadyum yönetimi, Galatasaray Müzesi, Galatasaray Mega Store satış noktaları, catering alanları, VIP salonu premium food court ve VIP market alanı gibi işlevleri içeren iki kat bulunuyor. Stadyumun proje çözümlemesinde arazinin eğiminden faydalanılarak oluşturulmuş 2 bin 900 araçlık stad içi park yeri kapasitesi bulunuyor. Yayaların dolaşım alanlarıyla servis trafiği ve araç dolaşım alanları yapının etrafında iki ayrı düzeyde çözümlenmiş [7].

KAYNAKLAR:
[1] Vikipedi (2012). Berlin Olimpiyat Stadyumu, <http://tr.wikipedia.org/wiki/Berlin_Olimpiyat_Stadyumu>, Erişim tarihi: 30 Mart 2012
[2] Hürriyet. (2012). Berlin Olimpiyat Stadı (Berlin), <http://dunyakupasi.hurriyet.com.tr/Statlar.aspx?m=4&sid=5>, Erişim tarihi: 30 Mart 2012.
[3] gmp-architekten (2012). Berlin Olympic Stadium, Conversion, Reconstruction, and Roofing, <http://www.gmp-architekten.com/projects/berlin-olympic-stadium-conversion-reconstruction-and-roofing.html?tx_gmpprojects_pi1%5Bfilter_tx_gmpprojects_typology%5D%5B0%5D=4&tx_gmpprojects_pi1%5BuseFilter%5D=1> , Erişim tarihi: 30 Mart 2012.
[4] Word Architecture News. (2012). BERGER+PARKKINEN Architekten’s angular Ice Sports Stadium realised in Vienna, <http://www.worldarchitecturenews.com/index.php?fuseaction=wanappln. projectview&upload_id=19329>, Erişim tarihi: 31 Mart 2012.
[5] Archdaily. (2012). Sport Center ETH Honggerberg / Dietrich | Untertrifaller Architekten <http://www.archdaily.com/216962/sport-center-eth-honggerberg-dietrich-untertrifaller-architekten/>, Erişim tarihi: 31 Mart 2012.
[6] Vikipedi (2012). Türk Telekom Arena, <http://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Telekom_Arena>, Erişim tarihi: 31 Mart 2012.
[7] Türk Telekom Arena. (2012). Stad Bilgileri, <http://www.turktelekomarena.com.tr/stad-bilgileri>, Erişim tarihi: 31 Mart 2012.