DİĞER YAŞAM ALANLARINA GÖRE “İŞLEVİN” EN ÇOK ÖNEM KAZANDIĞI MUTFAK, EVİN ODAK NOKTASINDA OLAN BIR ÇALIŞMA ALANIDIR. O YÜZDEN İYİ BİR MUTFAK ANCAK “FORM İŞLEVİ İZLER” İLKESİ ESAS ALINARAK TASARLANABİLİR. BU ANA İLKE DOĞRULTUSUNDA PLANLAMA YAPARKEN TEMEL HEDEF İSE “MAKSİMUM VERİM” OLMALIDIR.

Mutfağın tarihi gelişimi içerisinde verimliliği artırmaya yönelik düşüncelerin ön plana çıktığı yıllar 1900’lere rastlar. Bu gelişiminilk örneği ise mimar Margarete SchütteLihotzky’nin tasarladığı Frankfurt Mutfağı’dır.Margarete, mutfağı bir çalışma laboratuarıgibi düşünmüştür. 6,5 m2’ den daha küçükolan bu mutfakta tesisat ve sabit eşyaları detaylı bir biçimde planlamış ve her biriniaralarında optimum çalışma mesafesi olacakşekilde konumlandırmıştır.

Mutfaktaki işlevlerin gerçekleştirildiği aktivite alanları, ana aktivite alanları (depolama, yıkama-hazırlama, pişirme) ve ikincil aktivite alanları (servis-yemek yeme, dinlenme) olmak üzere iki temel başlık altında gruplandırılabilir. Mutfakta verimliliği artırabilmek için ana aktivite alanları arasındaki mesafe 120 – 270 cm. arasında ve bir üçgen oluşturacak biçimde olmalıdır. Planlama yapılırken çok sık kullanılan araç gereçler yukarı uzanmak ya da aşağı eğilmek gibi zorlayıcı hareketleri gerektirmeyecek biçimde en konforlu erişim alanı içerisinde düşünülmelidir.

mutfak-tasarim-21

Mutfakta ergonomik açıdan en sıkıntılı alanlar köşelerdir. Özellikle bu kısımdaki dolapların arkalarına ulaşmak oldukça zordur. Bu nedenle döner sepet ya da çekince dışarı çıkabilen raf sistemli dolaplar kullanılmalıdır. Köşe bölümleri işlevsel hale getirmenin bir diğer yolu ise yıkama-hazırlama ya da pişirme aktivite alanı olarak tasarlamaktır. Bu uygulama biçimi küçük mutfaklar için idealdir.

Açık raf sistemleri yemek yaparken el altında bulunması gereken baharatlar, yağ ve sos şişeleri için işlevsel birer depolama alanlarıdır. Ancak rafın tezgah altında uygulanması ergonomik açıdan doğru değildir. Alt dolaplarda raf kullanıldığında ise arkaya konulanlara ulaşabilmek için eğilmek, uzanmak ve hatta öndekileri çıkartmak gerekecektir. Sürgülü dolaplar ya da çekmeceler aranan nesneleri rahat görmeyi ve çabuk ulaşmayı sağlar. Ayrıca sürgülü dolaplar normal dolaplara göre %55 daha fazla depolama alanı sunmaktadır. Tamamı dışarı çıkabilen çekmeceler ise 2/3’ üne kadar açılanlara göre daha kolay erişim sağlar. Mutfaklarda depolama amaçlı tencere ve tava gibi gereçlerin çeşitli metal sistemler kullanılarak asılması dolaplarda boş alan yaratmanın mükemmel bir yoludur. Ayrıca bu tür bir uygulama mutfağı kullanan kişi tarafından nesnelere hemen ulaşılabilmesi açısından zaman kazancı da sağlayacaktır.

Küçük mutfaklarda derinliği fazla olan tezgahlar daha geniş çalışma alanı sağlar. Ayrıca bu tür mutfaklarda büyük çukurlu eviyelerin tercih edilmesi işlevselliği artıracaktır. Eğer mutfakta yemek yeme alanı planlanacaksa ve mekan çok küçükse duvara monte edilen ya da bağımsız katlanır masalar kullanılabilir. Bu tür mutfaklarda oturma elemanı olarak üst üste depolanan tabureler ise az yer tutmaları açısından ideal olacaktır.

YRD.DOÇ.Dr. DENİZ AYŞE YAZICIOĞLU
KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ / GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ

İPUCU
MUTFAK TASARLANIRKEN ÇOK SIK KULLANILAN ARAÇ GEREÇLER, ZORLAYICI HAREKET GEREKTİRMEYECEK BİR ERİŞİM ALANI İÇİNDE ÇÖZÜMLENMELİDİR.